koordynator

Historia fortepianu

Planowany wykład będzie poświęcony powstaniu nowego instrumentu zwanego w dorosłym wieku fortepianem, rozwojowi jego konstrukcji w powiązaniu z ewolucją muzyki na instrumenty klawiszowe. Wspomniana będzie również pozycja jaką zajmował w kulturze muzycznej w poszczególnych etapach jego stosunkowo krótkiego żywota (ok. 320 lat). Przede wszystkim zostaną omówione najważniejsze wynalazki zastosowane w instrumencie w trakcie ewolucji jego konstrukcji. Jeśli czas pozwoli to wspomniane będą też zakresy terminologii odnoszącej się do instrumentów zabytkowych, historycznych i współczesnych.

Benjamin Vogel, emerytowany prof. Uniwersytetu Szczecińskiego (Katedra Edukacji Artystycznej) i docent Instytutu Muzykologii Uniwersytetu w Lund, Szwecja. Specjalizuje się w instrumentologii. Absolwent muzykologii na Uniwersytecie Warszawskim (1973), gdzie uzyskał stopień dra w 1977 (Instrumenty muzyczne w kulturze Królestwa Polskiego 1815 1914, Kraków 1980) i habilitował się w 1988 (Fortepian polski. Budownictwo fortepianów na ziemiach polskich od poł. XVIII w. do II wojny światowej, Warszawa 1995), i gdzie był zatrudniony do 1994 roku. Jest także autorem Słownika lutników działających na historycznych i obecnych ziemiach polskich oraz lutników polskich działających za granicą do 1950 roku (Szczecin 2007; wyd. 2 Bydgoszcz 2019) i katalogów: Kolekcja Zabytkowych Fortepianów im. Andrzeja Szwalbego w Ostromecku (Bydgoszcz 2016) oraz Kolekcja Zabytkowych Fortepianów Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku (Opatówek 2020); artykułów w fachowych czasopismach polskich („Ruch Muzyczny”, „Muzyka”, „Rocznik Chopinowski”) i zagranicznych („Journal of the American Musical Instrument Society”, „The Galpin Society Journal”, „Svensk Tidskrift för Musikforskning”), haseł słownikowych i encyklopedycznych (Encyklopedia muzyki, PWN; Encyklopedia muzyczna PWMPolski Słownik BiograficznyEncyklopedia GdańskaEncyklopedia SzczecinaEncyclopedia of Keyboard Instruments, New York 1994; Die Musik in Geschichte und Gegenwart, wyd. 2, Bärenreiter 1999-2007; The Grove Dictionary of Musical Instruments, wyd. 2, Oxford 2014). Współautor portali internetowych Narodowego Instytutu Muzyki i Tańca: Polskie ludowe instrumenty muzyczne (2014), Fortepian w zbiorach polskich (2015) i Skrzypce w zbiorach polskich (2016). Członek Związku Kompozytorów Polskich, Związku Polskich Artystów Lutników, American Musical Instrument Society i Svenska samfundet för musikforskning, a także członek Rady Programowej Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina (w latach 2007-2011) i członek honorowy Stowarzyszenia Polskich Stroicieli Fortepianów.

Partner merytoryczny wydarzenia

Wykład: 3 września (sobota), godz. 9.00, sala Universe 1

Główne problemy i wyzwania podczas rekonstrukcji fortepianów pochodzących z czasów Chopinowskich

Na wstępie zawarty zostanie opis genezy instrumentów Chopinowskich wraz z uwzględnieniem sytuacji fabryk tych instrumentów w latach 1820-1850. W głównej części omówię typowe uszkodzenia instrumentu, metody ich naprawy oraz jak ważne jest użycie właściwego materiału.

W 1993 roku, pianista, a następnie mistrz rzemiosła tworzenia fortepianów – Gert Hecher, założył warsztat renowacji historycznych fortepianów, który od 2000 roku istnieje pod nazwą Klaveratelier. Firma specjalizuje się w odrestaurowywaniu historycznych i wczesno-współczesnych instrumentów. Od czasu założenia, Gert Hecher wraz ze swoim zespołem odrestaurowywał i sprzedawał fortepiany datowane od 1780 roku po czasy drugiej wojny światowej. Gert Hecher skupił się głównie na fortepianach z mechanizmem wiedeńskim oraz fortepianach francuskich.

Partner merytoryczny wydarzenia

Wykład: 3 września (sobota), godz. 11.30, sala Universe 1

Prezentacja systemu dla niepełnosprawnych (sparaliżowanych) pianistów

System ten opracowałem kilka lat temu dla osób, które z powodu fizycznej niepełnosprawności nie mogą operować prawym pedałem w zwykły sposób podczas gry na fortepianie. System jest wbudowany w instrument i dostosowany do specjalnych potrzeb i możliwości użytkownika.
Składa się z magnesu (solenoidu), jednostki sterującej, zasilacza i kompletu przewodów. Chodzi o to, aby zamiast uruchamiania pedału przez prawą stopę, wykonać ruch inną częścią ciała. To, jak to się odbywa, różni się w zależności od osoby.
Pedał może być uruchamiany przełącznikiem za pomocą kolana lub nawet ust. Ustami można ścisnąć małą elastyczną plastikową kulkę, z której impuls ciśnienia powietrza jest przewodzony przez rurkę do czułego na nacisk przełącznika. A jest to możliwe również dzięki przełącznikowi toggle w opasce.
Na zdjęciu widać magnes wbudowany w pianino. Po naciśnięciu kontrolki magnes przesuwa tłok pedału do góry, tak jak zrobiłaby to dźwignia pedału. Ponieważ instrumenty są różnie skonstruowane, ich umiejscowienie może się różnić w zależności od potrzeb.
We wszystkich przypadkach można jednocześnie sterować amortyzatorami za pomocą stopy. I może być zainstalowany we wszystkich pianinach i fortepianach.

Michiel van Loon urodził się w 1947 roku w Hadze. Po 17 latach pracy na różnych stanowiskach w warsztatach fortepianowych, tymczasowo zawiesił swoją ścieżkę zawodową, aby opiekować się trójką swoich dzieci. W tym czasie jego żona zapewniała przychód dla rodziny. Michiel zajmował się wtedy renowacją kilku fortepianów i studiował techniki fortepianowe. Od 1991 był on dyplomowanym technikiem fortepianowym. W 2002 roku poproszono go o pomoc niepełnosprawnemu pianiście używać na nowo pedału forte. Z pomocą różnych osób, udało mu się opracować system, dzięki któremu posługiwanie się tym pedałem stało się możliwe przy użyciu innych części ciała niż stopy. Pierwotnie użyto części zapewnionych przez amerykańskie PianoDisc, następnie części sprowadzono z Laukhuff w Niemczech. 12 pianistów w Holandii, dwóch pianistów w USA i jeden we Włoszech mogą teraz w pełni posługiwać się instrumentem za pomocą niewielkiego ruchu kolanem bądź ściskając ustami balon z przyczepionym ustnikiem. System ten może być wprowadzony przy prawie każdym pianinie i fortepianie. Istnieje również wolnostojąca wersja mechanizmu, która może być umieszczona poniżej lub z przodu pianina bądź fortepianu

Wydarzenie organizowane przez Stowarzyszenie Polskich Stroicieli Fortepianów

Seminarium: 3 września (sobota), godz. 15.30, sala Pine

Polski przemysł fortepianowy XX wieku

Wystąpienie będzie o polskich producentach pianin i  fortepianów po II wojnie światowej, ale również o niektórych  fabrykach z wcześniejszego okresu. Jak organizował się polski przemysł fortepianowy w okresie międzywojennym, jak po 1945 roku odradzał się przemysł muzyczny, jak zagospodarowano przejmowane mienie poniemieckie na Ziemiach Odzyskanych, jak uruchamiano produkcję nowych pianin i fortepianów, jak ułożyłem chronologię numerów pianin i fortepianów Legnicy i Calisii oraz mechanizmów Defil.

Janusz Starzyk strojeniem, naprawą pianin i fortepianów zajmuje się zawodowo od 1985 roku. Dyplom mistrzowski otrzymał w 2002 roku. Obecnie opiekuje się instrumentami w kilkunastu szkołach muzycznych na terenie województwa lubelskiego i podkarpackiego (m.in. w Zamościu, Krośnie, Szczebrzeszynie, Tomaszowie Lubelskim, Rymanowie). Współpracuję także z instytucjami kultury w regionie. Interesuje się historią fortepianów i pianin.

Wydarzenie organizowane przez Stowarzyszenie Polskich Stroicieli Fortepianów

Seminarium: 3 września (sobota), godz. 17.15, sala Pine

Szczegółowość fortepianów Camille Pleyel na przestrzeni czasów Chopinowskich w Paryżu

1. Charakterystyka dźwięku z uwzględnieniem źródeł historycznych:
– Dowody zawarte w listach Fryderyka Chopina
– Komentarze ww. listów od ówczesnych muzyków oraz krytyków

2. Jakie czynniki przyczyniają się do utworzenia konkretnego dźwięku:
– – Ewolucja z pianina (pierwsze z nich zostały wyprodukowane w roku śmierci Ignacego Pleyel’a) do fortepianu
– – Analiza fortepianów Pleyel, które zachowały oryginalne materiały i strukturę (np. 3 fortepiany z 1844 roku: Rossini Pleyel w Bolonii we Włoszech etc.)
– Mechanizmy
– Filc (użyty materiał, jego gęstość oraz rozmiar) wraz z jego ukazaniem

3. Kontekst historyczny tworzenia muzyki w tamtym okresie:
– występy odbywały się wtedy głównie w salonach dla niewielkich publiczności (jako silny wpływ tradycji obecnej w XVIII wieku)
– Schemat budowy fortepianów Pleyel był idealny dla takich kameralnych aranżacji
– Fryderyk Chopin zawsze wolał grać właśnie w takich miejscach dla niewielkiego kręgu przyjaciół (np. dla Eugene Delacroix)

Amerigo Olivier Fadini: konstruktor klawesynów i technik naprawy fortepianów specjalizujący się w instrumentach z okresu romantyzmu. Przeprowadził wiele badań, głównie dotyczących fortepianów wyprodukowanych w Pleyel & Cie za czasów Camille Pleyel.
W 2007 roku przeprowadził badanie fortepianu Pleyel należącego do Fryderyka Chopina na Majorce, co doprowadziło go do kontynuowania badań w kierunku filcu młoteczkowego w fortepianach Pleyel.
W 2010 roku odrestaurował ważny neapolitański klawesyn z XVIII wieku, liczne fortepiany Pleyel oraz fortepian należący do Caroline Bonaparte. Instrumenty odrestaurowane przez Amerigo zostały użyte w procesach nagraniowych dźwięku i audio dla: Un hiver à Majorque: Préludes, Nocturnes, Mazurki Chopinowskie wykonane przez Aya Okuyama na pianinie Pleyel z roku 1838; Chopin: Œuvres wiolonczela i pianino wykonane przez Ophélie Gaillard i Edna Stern na fortepianie Pleyel z 1843; pozostałe nagrania zostały wykonane przez słynnych artystów takich jak: Tobias Koch, François Verry, Davide Perniceni, Alain Planès, Ludovic Van Hellemont oraz ostatnio, Yves Henry (Chopin à Nohant – La Chambre Enchantée ed. Soupir 2022 wykonane na fortepianie Pleyel z 1839).
W 2015 roku został zaproszony do Krakowa na prośbę Uniwersytetu Jagiellońskiego w celu przestudiowania dwóch ważnych fortepianów Pleyel – jednego należącego do Jane Stirling oraz drugiego należącego do Hrabiny K. Potockiej. Odrestaurował on pianino Pleyel No. 10112, które należało do Hrabiego Obreskoffa, bliskiego przyjaciela Chopina. Odrestaurowane pianino zostało pierwszy raz użyte podczas recitalu w wykonaniu Alexieia Lubimova 10-go sierpnia 2018 roku w Warszawie zorganizowanego przez Instytut Chopinowski. Recital miał zaprezentować pierwszy Międzynarodowy Konkurs Chopinowski odegrany na replikach fortepianów, który odbył się we wrześniu tego roku.
W 2019 roku, Amerigo odrestaurował również fortepian Pleyel z 1951 dla Muzeum Fryderyka Chopina i George’a Sanda w Valldemossie w HIszpanii. Jego badania nad cennym fortepianem Pleyel No. 6668, którego używał Chopin zimą 1838/39 przy komponowaniu swoich Preludiów, zostały opublikowane w książce Jean-Jacqueas’a Eigeldingera „Autour des 24 Préludes de Frédéric Chopin”.
Obecnie, Fadini zajmuje się renowacją fortepianu Pleyel z 1844 roku dla Nohant Festival Chopin we Francji.

Partner merytoryczny wydarzenia

Seminarium: 3 września (sobota), o godz. 14.45, sala Universe 2

Rozwiązywanie podstawowych problemów fortepianów wiedeńskich

PAUL McNULTY jest konstruktorem jednych z najsłynniejszych fortepianów na świecie, które znane są ze swojej wyśmienitej jakości dźwięku. Zainteresowanie konstrukcją instrumentów narodziło się u Paula po ukończeniu nauki w Peabody Conservatory w Baltimore oraz uzyskaniu dyplomu w kierunku technologia fortepianowa w North Benner Street Industrial School w Bostonie gdzie zdobył tytuł kwalifikowanego stroiciela.

Paul McNulty skonstruował ponad 300 fortepianów. Jego kopie Silbermanna, Steina, Waltera, Hoffmanna, Fritza czy Grafa są używane podczas koncertów i nagrań w najbardziej prestiżowych salach koncertowych i operach należących do znanych muzyków i wiodących instytucji muzycznych, takich jak Nikolaus Harnoncourt, Paul Badura-Skoda, Malcolm Bilson, Ronald Brautigam, Instytut Fryderyka Chopina w Warszawie, Klassik Stiftung Weimar, Opera Paryska, Glydenbourne Festival oraz Cornell, Oberlin, Stanford, Harvard etc.
Paul McNulty jako pierwszy skonstruował repliki Pleyel 1830, Boisselot 1846, Streicher 1868 i warszawski fortepian Chopina — 1826 Buchholtz. Paul McNulty obecnie dokłada wszelkich starań przy odnawianiu zabytkowych francuskich pianin dla Instytutu Fryderyka Chopina w Warszawie.

Partner merytoryczny wydarzenia

Seminarium: 3 września (sobota), godz. 17.15 sala Universe 2

Jak zaprojektować nowe pianino?

Rozwój nigdy nie zwalnia. Co jeszcze możemy usprawnić?

Tadeáš Doskočil rodził się w 1990 roku w Hradec Králové. Gdy początkowo nie udało mu się ukończyć studiów w szkole gramatycznej, postanowił udać się do Wyższej Szkoły Sztuki  o kierunku wiedzy o instrumentach muzycznych i meblach. W 2011 roku ukończył szkołę z tytułem technika fortepianów. Po zdobyciu dyplomu, zdecydował się rozszerzyć swoją wiedzę na Mendel University w Brnie gdzie ukończył kierunek technologii przetwarzania drewna oraz zarządzanie. Podczas studiów magisterskich pracował w PETROF jako młodszy technolog i zakwalifikował się na kilka staży w różnych warsztatach fortepianowych. Po zdobyciu tytułu magistra postanowił poprawić swoje umiejętności językowe w Wielkiej Brytanii. Po powrocie z GB pracował dla PETROF w Wydziale Badań i Rozwoju. Od początku swojej kariery w tej firmie, pracował on przy wszystkich nowych pianinach wyprodukowanych w PETROF i powoli staje się projektantem pianin.

Partner merytoryczny wydarzenia

Wykład: 4 września (niedziela), godz. 10.45, sala Universe 1

Proces budowy kopii fortepianu Buchholtza (prezentacja i film)

Podczas tej prezentacji, konstrukcji nowego fortepianie Buchholtz, zostanie wyświetlony film dokumentalny relacjonujący ten projekt. Zanalizowane zostaną również charakterystyczne cechy fortepianu Buchholtz dotyczące jego konstrukcji, a podczas warsztatów odbędzie się dyskusja na temat wymagań dla wyżej wymienionego procesu.

Paul McNulty jest producentem światowej sławy fortepianów, znanych z najwyższej jakości wykonania. Budową instrumentów zainteresował się po studiach muzycznych w Peabody Conservatory w Baltimore. Ukończył technikę fortepianową w North Bennet Street Industrial School w Bostonie, gdzie uzyskał uprawnienia cechowe jako egzaminator strojenia.

Paul McNulty wykonał ponad 300 fortepianów. Jego kopie Silbermanna, Steina, Waltera, Hofmanna, Fritza i Grafa są używane do koncertów i nagrań w najbardziej prestiżowych salach koncertowych i operowych, są własnością wybitnych muzyków i czołowych instytucji muzycznych, takich jak Nikolaus Harnoncourt, Paul Badura-Skoda, Malcolm Bilson, Ronald Brautigam, Warszawski Instytut Chopinowski, Klassik Stiftung Weimar, Opera Paryska i Glyndebourne Festival, a także Cornell, Oberlin, Stanford, Harvard, itd.

Paul McNulty jako pierwszy w czasach nowożytnych zbudował fortepiany Pleyel 1830, Boisselot 1846, Streicher 1868 oraz warszawski fortepian Chopina, 1826 Buchholtz. Obecnie Paul McNulty zajmuje się renowacją zabytkowych francuskich fortepianów dla Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina w Warszawie.

Partner merytoryczny wydarzenia

Wykład: 4 września (niedziela), godz. 9.00, sala Universe 1

Broadwood 1846 – rekonstrukcja fortepianu

Próba omówienia zagadnień związanych z rekonstrukcją wyżej wymienionego instrumentu, z podziałem na:
– część akustyczną
– część meblową
– mechanizm z klawiaturą
Dyskusja dotyczyć będzie stanu przed pracami, prac i efektu końcowego prac.

Andrzej Włodarczyk, ur. 1972 w Warszawie. Absolwent Technikum Budowy Fortepianów w Kaliszu (1994) oraz Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego (1998). Od 1993 r. prowadzi „Pracownię Pianin i Fortepianów Andrzej Włodarczyk” oferującą naprawy, strojenie, ekspertyzy oraz renowację instrumentów historycznych i współczesnych.  Praktykował w fabryce Steinway & Sons w Hamburgu (2007). W latach 2000-2006 był wykładowcą Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie (Zasady strojenia i budowa fortepianu). Od wielu lat jest stroicielem instrumentów Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina. Jeden z inicjatorów powstania „Stowarzyszenia Polskich Stroicieli Fortepianów” (2007). Współpracuje z instytucjami z terenu całego kraju (Narodowy Instytut Fryderyka Chopina, Filharmonia Narodowa, Zamek Królewski, Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Akademia Muzyczna im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów w Łodzi, Kolekcja Zabytkowych Fortepianów im. Andrzeja Szwalbego w Ostromecku, Pałac w Chrzęsnem, Muzeum Okręgowe w Krośnie, American School in Warsaw, Wojsko Polskie, Muzeum Gdańska i in.). Obsługiwał Międzynarodowy Festiwal Chopinowski w Dusznikach-Zdroju, Międzynarodowy Festiwal Muzyczny Chopin i Jego Europa, Festiwal Ad Libitum, Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej Warszawska Jesień, Koncerty Chopinowskie w Łazienkach Królewskich, Floralia Powsin). Inicjator cyklu „Czar dawnych fortepianów w Radzyminie. Konstruktor fortepianów (zbudowane dwie kopie fortepianu wiedeńskiego A. Waltera według wzoru z 1795 r. oraz kopie fortepianu warszawskiej firmy Krall i Seldler według wzoru z 1830 r.).
Właściciel największej polskiej prywatnej kolekcji historycznych fortepianów, stale wykorzystywanej do koncertów i nagrań.

Partner merytoryczny wydarzenia

Seminarium: 4 września (niedziela), godz. 14.45, sala Universe 2

Historyczne cechy dźwięku i dotyku fortepianu uwzględnione we współczesnych instrumentach — apel o ponowne wprowadzenie utraconych rejestrów i dźwięków

Sześć pedałów mieli do dyspozycji pianiści od Beethovena do Chopina – niektórzy (np. Beethoven) zmieniali fortepiany ze względu na różne głębokości klawiszy … celem konstrukcji fortepianu powinno być umożliwienie wykonawcom maksymalnych możliwości ekspresyjnych w interpretacji artystycznej. Czy my, budowniczowie fortepianów w XXI wieku naprawdę wnosimy wystarczająco dużo do maksymalnego bogactwa wariacji? A może nasi koledzy z XIX wieku górowali nad nami?

Udo Steingraeber to przedstawiciel szóstego już pokolenia konstruktorów fortepianów Steingraeber & Söhne w Bayeruth gdzie nauczył się wykonywać ten zawód. Studiował prawo i teatr na Uniwersytecie Ludwiga Maximilliana w Monachium. Eudard Steingraeber, założyciel firmy w Bayreuth był jego pra-pra-prawujkiem. Między 1980 a 2009 rokiem, Udo wraz z zespołem projektowania Steingraeber wytworzył trzy nowe koncertowe fortepiany, różnorakie fortepiany salonowe i pianina koncertowe. Większość znicz została wyprodukowana dla jego własnej firmy, lecz niektóre takie jak fortepian Pleyel 280 były zamówione przez inne osoby zajmujące się przemysłem fortepianowym. Od 1988 roku, innowacje Steingraeber & Sons regularnie wygrywały nagrody na paryskich testach instrumentów o najwyższej jakości brzmienia. Niektóre z instrumentów były nagradzane indywidualnie, niektóre z nich wspólnie z pięcioma innymi konstruktorami tworzącymi wspólnie niewielką grupę A-1 najznamienitszych konstruktorów fortepianów według rankingów USA.

Steingraeber & Söhne wyznaje zasadę, iż: „Techniczny rozwój fortepianu nigdy nie zostanie ukończony, ponieważ rozwój szerokopojętej muzyki nigdy się nie kończy”. Zespół zajmujący się projektem konstrukcyjnym stworzył wiele innowacyjnych produktów, które uzupełniają klasyczne pianina marki Steingraeber & Söhne, które konstruowane są z dużym przywiązaniem do tradycji. Innowacje te obejmują: pudła rezonansowe z włókna węglowego, akcje SFM w pianinach, szyny Sordino and Mozart dla fortepianów, magnetycznie-kontrolowane pedały dla użytkowników korzystających z wózków inwalidzkich oraz ostatnio – fortepian Przetwornik.

Jako wieloletni członek zarządu Niemieckiej Federacji Techników Fortepianów (BDK) oraz wiceprezes stowarzyszenia EUROPIANO, Udo Steingraeber skupia się głównie na poprawie edukacji i szkoleń dla europejskich konstruktorów pianin i fortepianów. Przyczynił się on również do rozwoju Kursu Dla Europejskich Techników Fortepianowych  w latach 2003-2006.

Historyczny dom Steingraeberów w Beyreuth, pałac w stylu rococco z 1754, to jedno z jego ulubionych zainteresowań. Odbudowa i odnowa tego budynku jest kontynuowana z roku na roku wraz z promocją sztuki współczesnej w formie muzeum zawierającym wystawę Franza Liszta oraz program kulturowy opisujący ponad sto wydarzeń rocznie, dla których Steingraeber Haus Beyreuth stoi otworem przed wszelką publicznością. Za wszystkie te poczynania oraz patronat i sponsorowanie instytucji społecznych i kulturowych, Udo Steingraeber został uhonorowany dwiema nagrodami kulturowymi.

W 2023 roku planuje on przekazań kierowanie firmą swoim dzieciom — Alban i Fanny Steingraeber.

Partner merytoryczny wydarzenia

Seminarium: 4 września (niedziela), godz. 14.45, sala Universe 1

Przewiń do góry